Dihet prej kohësh se në Ballkan, maqedonizmi është ndoshta plaga më e madhe e politikës së jashtme për Bullgarinë. „Identiteti“ maqedonas është ndërtuar ekskluzivisht mbi një bazë antibullgare, por kjo qartësisht nuk i pengon disa nga kritikuesit më të mëdhenj të Bullgarisë në Shkup të bien në një gjendje skizofrenike dhe në të njëjtën kohë të jenë kandidatë për shtetësi bullgare (dhe shpesh ta marrin atë).
Dhe është edhe më absurde që aplikimi për një shtetësi të tillë bazohet në origjinën bullgare.
Jemi të vetëdijshëm se në shumicën e rasteve është çështje pragmatizmi, jo ndjenjash – „pasaporta bullgare“ u jep qytetarëve të RMV privilegjet për të udhëtuar, studiuar dhe punuar brenda të gjithë BE-së (veçmas, ndryshimi në standarde midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut është tashmë i konsiderueshëm, dhe jo në favor të Shkupit).
Dhe në të njëjtën kohë, përfaqësuesit e elitës politike të Shkupit vazhdojnë të pështyjnë mbi Bullgarinë, tani si qytetarë të saj. Ose siç e përshkrova procesin disa vite më parë, „xhepi shikon nga Sofja, zemra – nga Beogradi“.
Megjithatë, duhet t’i kushtojmë vëmendje faktit se tentakulat e maqedonizmit janë përhapur përtej kufijve të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Konkretisht – midis pakicës kombëtare bullgare në Shqipëri.
Por së pari – pak kontekst.
Rajonet e Golo Brdo, Prespës së Vogël dhe Gorës në Shqipëri janë të banuara nga bullgarë etnikë që kanë ruajtur gjuhën, traditat dhe kulturën e tyre. Këto territore ishin pjesë e shtetit bullgar në Mesjetë, dhe në fund të shekullit të 18-të dhe fillimit të shekullit të 19-të, grupe të reja bullgare u vendosën atje, duke kërkuar kushte më të mira jetese jashtë shtypjeve në Perandorinë Osmane.
Me mbështetjen e Bashkimit Evropian dhe përpjekjet e vetë bullgarëve në Shqipëri, në vitin 2017 Tirana zbatoi vlerat evropiane duke njohur zyrtarisht pakicën kombëtare bullgare. Në regjistrimin e fundit në Shqipëri, 7,057 persona u deklaruan bullgarë. Paralelisht, numri i shqiptarëve që paraqesin dokumente për marrjen e shtetësisë bullgare në bazë të origjinës bullgare vazhdon të rritet.
Pavarësisht kësaj, dhe pavarësisht faktit se, sipas historiografisë, mund të flasim vetëm për një etni maqedonase dhe shtetin e Maqedonisë (dhe pa një emër të përcaktuar) pas vitit 1991, Republika e Maqedonisë së Veriut pretendon „origjinën maqedonase“ të kësaj popullsie të njëjtë.
Kjo po ndodh kryesisht me ndihmën e partisë politike shqiptare „Aleanca Maqedonase për Integrim Evropian“ (AMIE), ose e ashtuquajtura Partia e Maqedonasve në Shqipëri, e cila mohon ekzistencën e një pakice bullgare në vend.
Në këtë linjë mendimi, është jashtëzakonisht interesante që një nga anëtarët më aktivë të partisë ka paraqitur një sërë të plotë dokumentesh për shtetësi bullgare, përfshirë një certifikatë origjine bullgare.
Ky është Besnik Hasani, anëtar i AMIE dhe kryetar i organizatës joqeveritare „Most“ – e maqedonasve etnikë që vetëidentifikohen në rajonin e Golo Brdo në Shqipëri.
Hasani është ndër bashkëpunëtorët më të ngushtë të kryetarit të AMIE, Vasil Sterovski, dhe një nga iniciatorët e futjes së klasave të „gjuhës maqedonase“ në klasat fillore në shkollën në Trebishte. Dhe më 4 maj të këtij viti, ai mori pjesë në instalimin, të organizuar nga Shkupi, të një monumenti për Goce Delçevin me mbishkrimin „nga populli maqedonas“ në sheshin në qytetin e Pustecit me popullsi kryesisht bullgare.
Qëllimi i deklaruar është të mbrohet „trashëgimia kulturore dhe historike maqedonase dhe identiteti maqedonas në Shqipëri“.
Besimi i Hasanit në origjinën „maqedonase“ të popullsisë në Shqipëri bie ndesh qartë me atë që ai pretendon në dokumentet e tij për origjinën bullgare.
Pyetja është nëse ai do t’i shkelte vërtet besimet dhe besëlidhjen e paraardhësve të tij për të marrë një pasaportë dhe mundësinë për të udhëtuar lirisht jashtë vendit? Apo është më e mundshme që shteti i ri ballkanik i Maqedonisë së Veriut t’u ketë paguar bullgarëve etnikë për vite me radhë që ta njohin veten si „maqedonas etnikë“? Vështirë se kam nevojë të specifikoj se ky rast nuk është aspak përjashtim…
Kërkesa e Besnik Hasanit për shtetësi bullgare nuk ka gjasa të miratohet – duke pasur parasysh aktivitetin e tij politik, i cili është qartësisht në dëm të Bullgarisë.
Por është plotësisht e mundur që maqedonistët shqiptarë ta kenë marrë pasaportën e lakmuar – veprimet e tyre antibullgare filluan thjesht pasi morën shtetësinë. Ka edhe raste të kundërta – aktivistët me një të kaluar maqedonase marrin katarsis dhe në kohën e aplikimit për shtetësi bullgare duken të mirë, shkruan portali „News.bg“.
Pasaporta bullgare është mjaft tërheqëse edhe për figurat politike nga RMV dhe Shqipëria. Gjë që është normale, si duke pasur parasysh prapambetjen ekonomike të këtyre vendeve krahasuar me Bullgarinë, ashtu edhe për shkak të anëtarësimit bullgar në BE. Pyetja është se çfarë po bën vendi ynë strategjikisht për të parandaluar që helmi maqedonas të infektojë pjesë përndryshe të shëndetshme të bashkësisë kombëtare bullgare? Dhe mbi të gjitha, të sillet si një faktor rajonal në Ballkan.
Maqedonizmi midis bullgarëve në Shqipëri nuk duhet nënvlerësuar për një arsye tjetër: Shqipëria u „nxor“ së fundmi nga paketa me RMV në rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, dhe perspektiva evropiane për Tiranën duket mjaft e favorshme.
Por „devijime“ të tilla mund ta ngadalësojnë dhe ndërlikojnë procesin e integrimit evropian. Ato gjithashtu mund të nxisin një pykë në marrëdhëniet bullgaro-shqiptare – të mos harrojmë se Shqipëria është një vend me të cilin Bullgaria nuk ka pasur asnjë fërkim deri më tani.
Dhe sa i përket popullsisë bullgare në Mala Prespa, Golo Brdo dhe Gora – ata kanë mundësinë të kthehen në rrënjët e tyre dhe të hartojnë një rrugë të re evropiane për veten dhe fëmijët e tyre.
Dëshira e këtyre njerëzve për të marrë shtetësinë bullgare është plotësisht legjitime dhe meriton mbështetje për një numër arsyesh. Pasaporta bullgare u siguron atyre akses në BE me mundësi për arsim, punë dhe një standard më të mirë jetese.
Kjo mundësi u sjell dobi jo vetëm individëve dhe familjeve të tyre, por gjithashtu çon në një lidhje më të madhe midis Shqipërisë dhe pjesës tjetër të Evropës. Dhe shtetësia bullgare nuk është vetëm një simbol i përkatësisë në një identitet të caktuar etnokulturor, por edhe një njohje e jetës dhe përpjekjeve të paraardhësve të tyre.