Mbyllja gjithnjë e më e madhe e kufirit serbo-maqedonas po bën që përmes Shqipërisë më shumë refugjatë të kërkojnë rrugën e tyre drejt perëndimit
Largimi i shpresës për në një jetë të re në Itali përfundoi për të përmbyturit në anije në spitalin shqiptar. Shumë hipotermikë, por ende me djegie, në fillim të janarit 55 refugjatë nga Siria, Irani dhe Egjipti u kapën me gomonën e tyre që po mbytej, nga rojet bregdetare jo shumë larg portiti të qytetit të Vlorës. Valët e forta dhe era i kishin dëmtuar shumë dhomat e ajrit të anijes, e cila lëvizte në grykën e lumit Vjosa për tre orë. Në të njëjtën kohë, udhëtarët e pafuqishëm u spërkatën me benzinë përvëluese nga motori i dëmtuar.
Trafikantët atyre u kishin premtuar paraprakisht një kalim të natës në jaht përtej Adriatikut. Sipas mediave shqiptare, pasagjerët paguanin nga 2 000 deri në 4 000 dollarë për person për udhëtimin fatal me gomone. Së bashku me dy motrat e tij dhe nipin shtatëvjeçar, siriani Jilal M. kishte guxuar të bënte kalimin e rrezikshëm. Vëllai i tij pagoi paratë, „Nuk e di sa“, raportoi ai i dëshpëruar pasi u shpëtua: „Donim të shkonim në Itali, në Europë, kudo që të mundnim“.
Në të ashtuquajturin Itinerar Ballkanik, gjithnjë e më shumë refugjatë po drejtohen drejt Shqipërisë në rrugën e tyre për në perëndim. Edhe në vitin korona 2020, sipas informacionit nga agjencia e KB për refugjatët UNHCR në Shqipëri, numri i refugjatëve të regjistruar zyrtarisht në vendin Adriatik u rrit paksa në 11 967. 70 deri 75 për qind e tyre vinin nga Siria, Afganistani ose Iraku dhe sipas Artur Marku nga UNHCR në Tiranë, zakonisht vinin nga Greqia: Shumica e tyre shohin vetëm një stacion tranziti në Shqipëri dhe do të vazhdojnë udhëtimin e tyre „së shpejti“ – kryesisht drejt Mali i Zi apo Kosovës.
Sipas raporteve të mediave, në vitin 2020 numri i kalimeve kufitare të parandaluara duhet të ishte trefishuar, shkruan „Frankfurter Rundschau“, transmeton Shtegu.com. Për rritjen ka të ngjarë të jetë përgjegjës bashkëpunimi midis policisë kufitare shqiptare dhe agjencisë së BE-së për mbrojtjen e kufirit Frontex që nga maji 2019. Këtë e konfirmon edhe Jasmin Rexhepi, drejtor i organizatës së ndihmës për refugjatët „Legis“ në Shkup, lëvizjen e re në Itinerarin Ballkanik: „Edhe më tej rruga kryesore nga Greqia çon përmes Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë, për në Bosnjë. Por gjithnjë e më shumë njerëz po lëvizin në Shqipëri“.
Jasmini përmend gardhin e ri kufitar të Serbisë me Maqedoninë e Veriut dhe përdorimin e shtuar të shkopinjve për t’i shtyrë njerëzit prapa si arsye për kalimin në rrugën alternative: „Ka raste në rritje të refugjatëve që rrihen nga rojet kufitare serbe dhe që kthehen nga kufiri me lëndime. ”Kufijtë e Shqipërisë janë më të depërtueshëm. Në dimër, rruga malore përmes Malit të Zi për në Bosnjë është e vështirë. Por rruga përmes Kosovës dhe Serbisë për në Bosnjë po përdoret gjithnjë e më shumë: „Kontrabandistët kontrabandojnë njerëz me para direkt përtej Detit Adriatik për në Itali – ose në kontejnerë ose me anije të vogla“.
Një vend refugjatësh bëhet një destinacion për refugjatët. Gjatë luftës së Kosovës në vitin 1999 gati gjysmë milioni njerëz kishin kërkuar strehim në Shqipëri. Por në dekadat e fundit, shteti i varfër bregdetar ka bërë emër për veten e tij, veçanërisht si vendi i origjinës së refugjatëve. Pas shembjes së socializmit shqiptar, fotot e dhjetëra mijëra shqiptarëve shkuan nëpër botë në vitin 1991, duke u përpjekur të shkonin në Itali në bordin e transportuesve të mallrave të ndryshkur dhe të mbingarkuar plotësisht. Në vitin 1997, përsëri mijëra persona lundruan përtej Adriatikut me anije peshkimi të shkatërruara, kur shembja e sistemeve mashtruese të kursimit piramidal në shtetin e Ballkanit shpërtheu në trazira të ngjashme me luftën civile.
Edhe pas ndërrimit të mijëvjeçarit, varfëria dhe mungesa e perspektivës bëri që shumë shqiptarë të kërkonin shpëtimin e tyre në emigracion. Vetëm midis regjistrimeve të 2001 dhe 2011, vendi humbi më shumë se tetë për qind të popullsisë së tij, e cila tani është zyrtarisht 2.8 milionë: diaspora shqiptare thuhet se jashtë vendit tani numëron mbi 1.6 milion njerëz. Disa muaj pasi rreth 100 000 kosovarë u nisën për në Europën Perëndimore përmes Serbisë dhe Hungarisë në fund të vitit 2014, një valë e re prej dhjetëra mijëra shqiptarësh ndoqi në 2015, duke u përpjekur të realizonin ëndrrën e tyre të emigrimit në Perëndim me ndihmën e aplikimit të azilit.
Meqenëse Berlini gjithashtu u dha shqiptarëve qasje të kufizuar në tregun gjerman të punës me të ashtuquajturën Rregullore e Ballkanit Perëndimor në vitin 2016, numri i kërkesave të azilit shqiptar në Gjermani ka rënë nga më shumë se 54 000 (2015) në 1 220 (2020). Në të gjithë botën, megjithatë, pothuajse 21 000 shqiptarë kërkuan azil në vitin 2019, shumica e tyre në Francë, Britani të Madhe dhe Greqi: Numri i azilkërkuesve shqiptarë jashtë vendit prapëseprapë tejkalon numrin zyrtar të refugjatëve në Shqipëri.
Fakti që vështirë se ndonjë refugjat dëshiron të qëndrojë në Shqipëri ka të bëjë edhe me standardin mizerabël. Agjensia „Ballkan-Insight“ vitin e kaluar raportoi mbi rritjen e fenomenit të refugjatëve pa para që lypin ushqim në Tiranë. Komiteti Shqiptar i Helsinkit (AHC) ka kërkuar vazhdimisht për një rritje të fondeve shtetërore, të cilat në vitin 2020 arritën në vetëm 2.60 euro për refugjat në ditë. Mosrespektimi i një „standardi minimal“ është një „shkelje e konventës së refugjatëve“: „Edhe nëse Shqipëria është e varfër, ajo ka një detyrim t’u përmbahet konventave të nënshkruara“.
Me mbështetjen e organizatave ndërkombëtare të ndihmës si UNHCR dhe IOM, kapaciteti i kampeve të pritjes dhe tranzitit është rritur në një total prej 400 vendesh. Por përveç Caritas, duket se ka shumë pak OJQ dhe organizata të mirëqenies që merren me refugjatët. „Për vite me radhë ne kemi bërë përpjekje të bashkëpunojmë me organizatat shqiptare“, raporton drejtori i Legis Rexhepi në Shkup: „Por nuk ka asnjë OJQ që me të vërtetë kujdeset për mirëqenien e njerëzve“. Një arsye për këtë ai e sheh në bashkëpunim e ngushtë me Ministrinë e Brendshme: „OJQ-të punën e tyre shpesh e realizojnë sipas prioriteteve të qeverisë“.