Tribunali Special për Kosovën ka lëshuar aktakuzën e tij: Hashim Thaçi dhe tre ish-udhëheqës të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës janë akuzuar për „krime lufte“ dhe „krime kundër njerëzimit“. Por nuk ka asnjë shenjë të trafikimit të organeve të marra nga të burgosurit serbë, një turp i organizuar nga shërbimet sekrete serbe dhe ruse. A mund ta lënë udhëheqësit e BE-së gjyqin të zhvillohet sikur asgjë të mos kishte ndodhur?
Tribunali Special për Kosovën lëshoi aktakuzën e tij më 4 nëntor. Hashim Thaçi (presidenti kosovar që është dashur të dorëhiqet) dhe tre ish-udhëheqës të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) tani janë akuzuar për „krime lufte“ dhe „krime kundër njerëzimit“. Ata janë burgosur në Hagë.
Ata mbahen përgjegjës për krimet e supozuara të kryera midis marsit 1998 dhe shtatorit 1999, në vendet ku thuhet se UÇK-ja mbante të burgosurit. Prokuroria ka renditur rreth 15 në Kosovë, duke përfshirë stacionet e policisë që kishte marrë përsipër dhe dy në Shqipërinë e Veriut.
Por më e rëndësishmja, nuk ka asgjë në aktakuzë për pretendimin e trafikimit të organeve të marra nga të burgosurit serb. Hetimi nuk ishte në gjendje të gjente asgjë për të mbështetur një akuzë. Kështu kemi konfirmim se pretendimet në lidhje me trafikimin e organeve janë me të vërtetë një turp i organizuar nga shërbimet sekrete serbe dhe ruse.
Ky paraqet problemin e legjitimitetit të Tribunalit Special për Kosovën, i krijuar në vitin 2015. Ai është në fakt, produkt i njërit prej operacioneve më të suksesshme dezinformuese që nga shembja e regjimeve komuniste. Sot, liderët e Bashkimit Europian e kanë atë në duart e tyre. A mund ta lënë gjyqin të vazhdojë sikur asgjë nuk ka ndodhur?
Por, para se t’i përgjigjemi kësaj pyetjeje, është e rëndësishme të kthehemi në natyrën e operacionit të dezinformimit që çoi në krijimin e Gjykatës Speciale. Si arritëm këtu?
Dezinformimi, një armë lufte
Për ta kuptuar, së pari duhet të kujtojmë se shërbimet sekrete jugosllave ishin të organizuara në modelin sovjetik. Ashtu si KGB, edhe UDB (Sigurimi Brendshëm i Shtetit Jugosllav) ishte një forcë policore politike. Këto shërbime nuk ishin vetëm organe të shtypjes dhe censurës. Ata ishin gjithashtu përgjegjës për shkrimin ose rishkrimin e historisë, duke siguruar fletë faktesh për zyrtarët e medias (referuar si „media masive“) duke u treguar atyre se si të interpretojnë ose prezantojnë lajme të caktuara. Ata gjithashtu mund të montojnë operacione ose lëvizje të përdredhura, të krijojnë „ngjarje“ që synojnë të formojnë opinionin publik.
Ne do të përmendim vetëm dy shembuj për të ilustruar këtë praktikë gjatë luftës në Kosovë. E para është çështja „krematorium“ në gusht të vitit 1998: ushtria serbe dhe forcat e sigurisë sapo kishin marrë lokalitetin Kleçkë nga UÇK-ja; një furrë gëlqereje e zbuluar në mënyrë të përshtatshme nga e cila u nxorrën eshtra dhe mbetje njerëzore të pakontrolluara. Dy të rinj shqiptarë, vëllezërit Mazreku, të paraqitur si „ushtarë të UÇK-së“ u arrestuan dhe „pranuan“ se së bashku me ushtarë të tjerë kishin rreshtuar dhjetëra serbë dhe i kishin qëlluar. Trupat do të hidheshin në furrë dhe do të zhdukeshin në gëlqere të shpejtë… Sipas deklaratës zyrtare do të kishte pasur „22 civilë serbë të vrarë dhe djegur në krematoriumin e gëlqeres“. Një spektakël i pabesueshëm mediatik pasoi me praninë në terren të një gjykatësi hetues, „direkt“ në televizionin kombëtar serb dhe prezantimin e dy të rinjve „terroristë“, dukej i mërzitur, duke bërë vërejtje të hutuara para mikrofonave dhe kamerave. Më vonë u mësua se vëllezërit Mazreku ishin arrestuar më 30 korrik 1998, domethënë njëzet e shtatë ditë para spektaklit të zbulimit të „krimit“ të tyre. Padyshim, ata u droguan kur flisnin para kamerave. Të dënuar, të burgosur në Serbi, ata më në fund u gjetën të pafajshëm dhe u lanë të lirë në mars të vitit 2002.
Shembulli tjetër është të shtënat nga persona të maskuar, të veshur me të zeza, në mbrëmjen e 14 dhjetorit 1998, në kafenenë Panda në Pejë, Kosovë. 13 të rinj serbë ishin ulur atje. Kishte gjashtë të vdekur dhe tre të plagosur rëndë. Në Serbi dhe në komunitetin serb në Kosovë, emocionet ishin të mëdha. Terroristët kishin shkaktuar masakër në një kafene të frekuentuar nga të rinj serbë! Mbi njëqind të dyshuar u arrestuan shpejt dhe iu nënshtruan pyetjeve. Gjashtë të rinj shqiptarë „rrëfyen“ anëtarësinë e tyre në UÇK dhe pjesëmarrjen e tyre në krim. Më në fund, në fund të vitit 1999, nuk u shpallën fajtorë dhe u lanë të lirë. Masakra e Panda Cafe ishte puna e shërbimeve serbe të sigurisë.
Aleksandar Vuçiq, tani president i Serbisë, atëherë zëvendëskryeministër, e pranoi publikisht këtë gjatë një transmetimi televiziv në fund të vitit 2013. Duke iu referuar „vrasjes së gjashtë serbëve të rinj në kafenenë Panda në 1998″, ai deklaroi: “ Nuk ka asnjë provë se ky krim është kryer nga shqiptarët siç kemi menduar”.
Rastet si „krematoriumi“ dhe kafeneja Panda kishin për qëllim të plotësonin „boshllëqet“ në opinionin publik serb. Ne mund t’i denonconim luftëtarët shqiptarë si „terroristë“, por duhej më shumë për të prekur ndjeshmërinë e njerëzve. UÇK-ja ishte duke vendosur prita. Shënjestrat e saj ishin, mbi të gjitha, policia, ushtarët dhe paraushtarakët. Shqiptarët nuk praktikuan terrorizëm pa kriter duke prekur popullatën civile. Asgjë që mund ta lëvizë opinionin publik në Serbi dhe ta vendosë atë në krah të pushtetit si sulmet e tmerrshme pa kriter dhe krimet barbare!
Çështja e trafikimit të organeve është një histori e ngjashme. Ajo u montua më vonë, pas luftës, në fillim të viteve 2000. UÇK-së i është dhënë llogaria për heqjen e organeve nga të burgosurit serbë në Shqipëri, afër Burrelit, në një „shtëpi të verdhë“. Organet thuhet se ishin menduar të „eksportoheshin“, përmes aeroportit të Tiranës. Do të kishte pasur qindra viktima. Krimi ishte monstruoz.
Ne nuk e dimë me të vërtetë se kur mund të ishte kryer. Pas bombardimeve të NATO-s në pranverën e vitit 1999, kur misioni i Kombeve të Bashkuara po vendoste vetveten në Kosovë? Ne duhet të besojmë, njëjtë, se çështja ishte mjaft bindëse për prokuroren e ICTY (Tribunali Penal për ish Jugosllavinë), Carla del Ponte, për ta marrë atë seriozisht dhe për të urdhëruar një hetim në terren, në Shqipëri, në 2004. Ajo nuk gjeti asgjë. Por, pas largimit të saj nga Tribunali, ajo u kthye në këtë çështje, në kujtimet e saj të botuara në 2006, sikur të ishte një çështje në pritje, e cila nuk do të ishte trajtuar me vëmendjen e merituar.
Mjaftoi që të rindizet makina e ferrit. Florence Hartmann, ish-zëdhënëse e prokurorit (dhe ish-gazetare për Le Monde), mund të shkruante mirë se Carla del Ponte po bënte akuza „pa pasur fillimin e një prove“. Bernard Kouchner, ish-shefi i UNMIK-ut (Misioni i Përkohshëm i Kombeve të Bashkuara në Kosovë), e ndjeu goditjen në mënyrë të përsosur. I pyetur nga një gazetar serb në 2010, gjatë një vizite në Kosovë, ai u përgjigj se ata që bënë akuzën e trafikimit të organeve me të burgosurit serbë „janë bastardë dhe vrasës“.
Konteksti, në vitet 2008-2010, ishte, në fakt, i favorshëm për suksesin e grushtit të shtetit. Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë e saj. Rusët dhe serbët ishin të zemëruar dhe shumë vende europiane hezituan, të pasigurt se çfarë të bënin me njohjen e pavarësisë së Kosovës. Edhe sot, për arsye që dikush mund ta imagjinojë politikën e brendshme, një vend si Spanja nuk e njeh këtë pavarësi.
Ofensiva u zhvillua në prill të vitit 2008 në Këshillin e Europës. Rusët shpesh abuzohen atje për çështje që kanë të bëjnë me respektimin e të drejtave të njeriut në vendin e tyre. Ata do të kishin një mundësi për ta kthyer situatën. Një deputet rus prezantoi një projekt-rezolutë për një hetim në „trafikimin e paligjshëm të organeve njerëzore në Kosovë“. Pastaj, në fund të vitit 2010, ishte raporti i Dick Marty, një këshilltari shtetëror zviceran, i zgjedhur „liberal-radikal“ nga Tiçino, ish-prokuror, anëtar i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës.
Dik Marti është ai që në traditën leniniste quhet „idiot i dobishëm“. Ai nuk e ndan vizionin e Partisë, madje është, objektivisht, në kampin e armikut. Por, për arsye të pathyeshme (antiamerikanizëm? Ego? Duhet të njihet në botë?), Ai është i gatshëm të flasë për një kauzë që partia e dëshiron shumë.
Për të gjithçka filloi në vitin 2006 me një raport që ai i bëri Këshillit të Europës mbi burgjet sekrete të CIA-s në Europë (ku dyshohet se mbaheshin xhihadistët). Dikush mund të imagjinojë lehtësisht intensitetin e punës hetimore që një parlamentar zviceran duhej të siguronte për një temë kaq të ndjeshme dhe burimin e informacionit të tij. Këshilli i Europës më pas i besoi atij një mision informacioni mbi situatën në Çeçeni, Ingushetia dhe Dagestan. Raporti i tij mbi këtë temë, në vitin 2009, e mundësoi atë të falënderonte krerët e Sigurisë dhe Drejtësisë të këtyre republikave të Federatës Ruse, ku ai ishte në gjendje të zhvillonte hetimet e tij në frymën më të mirë të bashkëpunimit, ndërsa vuri në dukje – pavarësia kërkon – se „situata e pandëshkueshmërisë pothuajse totale për krimet e kryera nga përfaqësuesit e forcave të policisë brenda kornizës së operacioneve kundër terrorizmit duket se vazhdon“.
Me Raportin Marti, faza e lartë e raketës Operacioni Dezinformimi ishte gati. Ndërkohë, në vitin 2008, një trafik i vërtetë organesh u zbulua në Kosovë: në klinikën „Medicus“ në Prishtinë, për shpërblim veshkat u hoqën nga donatorët, disa veçanërisht nga jashtë. Provokimi në të cilin do të kishin rënë kirurgët shqiptarë për përfitim? Veshkat thuhet se janë rivendosur te pacientët jashtë shtetit. Çështja e klinikës „Medicus“ solli një besueshmëri të jashtëzakonshme në akuzën e trafikimit të organeve të kryer nga UÇK-ja disa vjet më parë.
Ajo u shfrytëzua në mënyrë të përshtatshme nga Dick Marti në raportin e tij „Trajtimi çnjerëzor i personave dhe trafikimi i paligjshëm i organeve të njeriut në Kosovë“.
Pikërisht në bazë të këtij raporti, të miratuar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Europës, u vendos krijimi i këtij institucioni shumë origjinal, Gjykata Speciale. Meqenëse gjykatat e Kosovës konsideroheshin të paafta për të siguruar mbrojtjen e dëshmitarëve, u arrit një marrëveshje për një krijim hibrid, gjysmë kosovar, gjysmë ndërkombëtar, një strukturë ad hoc të quajtur „Dhomat e Posaçme dhe Zyra e Prokurorit Special“. Kështu e krijuar, gjykata është origjinale, e cila duhet ta gjykojë sipas ligjit të Kosovës, por selia e saj është në Hagë. Financohet nga Bashkimi Europian. Është integruar plotësisht në sistemin kosovar të drejtësisë, ndërsa stafi i tij (gjyqtarë dhe prokurorë) përbëhet nga qytetarë të Bashkimit Europian, Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë.
Tani e dimë se ajo nuk do të duhet të gjykojë nga ajo që e themeloi krijimin e tij: trafikimin e pretenduar të organeve. Por fakti mbetet që grushti i shtetit ishte krejt i suksesshëm. Bindja për prova false nuk ishte qëllimi. Suksesi është në shenjën e lënë nga gënjeshtra: „Shpifje, shpifje, gjithmonë do të mbetet diçka!“ „. Dhe në „pataten e nxehtë“ tani në duart e liderëve të Bashkimit Europian: Tribunali Special për Kosovën.
Bashkimi Europian ka nevojë urgjente për të marrë kontrollin e çështjes Serbi-Kosovë. Në 1998-1999, i ndarë, në pamundësi për të ndaluar abuzimet e kryera nga regjimi i Millosheviqit në Kosovë, ai thjesht ndoqi vendimin amerikan. Ai pastaj u mashtrua nga ky manipulim i shërbimeve sekrete serbe dhe ruse që çuan në krijimin e Gjykatës Speciale. Dhe nuk ishin në Europë, por në Shtetet e Bashkuara, nën kujdesin e Donald Trump, që u zhvilluan negociatat e fundit midis serbëve dhe kosovarëve për normalizimin e marrëdhënieve të tyre.
Serbia dhe Kosova janë dy shtete europiane që synojnë të bëhen anëtare të Bashkimit Europian. Sot, ato janë demokratike. Duhet qetësuar situata. Dhe tu jepen perspektiva të reja.
Ndjenja e padrejtësisë që ndjejnë kosovarët është ekstreme. Ndërsa ata në përgjithësi e konsiderojnë luftën e tyre të drejtë, ata janë larg nga unanimiteti në gjykimin e tyre se si u zhvillua. Dhe është e padiskutueshme që krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit (siç kuptohen këto koncepte sot) janë kryer nga UÇK-ja. Por si mund të gjykohen këto krime në një gjykatë ndërkombëtare pa gjykuar në të njëjtën kohë krimet e luftës dhe krimet kundër njerëzimit, të cilat janë shumë të shumta, masive dhe të dokumentuara mirë, të kryera nga forcat serbe të sigurisë, ushtria dhe paraushtarakët në Kosovë?
Një vendim i arsyeshëm do të ishte mbyllja e shpejtë e Dhomave të Posaçme dhe Zyra e Prokurorit Special dhe transferimi i çështjes së ndjekjes në Kosovë. Meqenëse këto institucione janë të integruara në sistemin gjyqësor kosovar, gjykimi thjesht do të zhvendoset. Me fjalë të tjera, nëse dikush do të konsideronte se ai ishte zhvendosur më parë në Hagë, ai do të zhvendosej në Kosovë.
Është e vetëkuptueshme që i akuzuari do të lirohet menjëherë dhe do të paraqitet i lirë në gjykatë.
Serge Métais
Autor i „Histoire des Albanais. Des Illyriens à l’indépendance du Kosovo“ – Fayard, 2006.