Para se të mbërrija në Shqipëri, kisha një mijë e një pyetje për vendin. Si duket? Si do të pritemi? A janë rrugët në gjendje të mirë për kampshtëpizën tonë motorike? Po në lidhje me cilësinë e verërave?
Kaq shumë pyetje që më nxitën të dëshiroj të hulumtoj këtë destinacion enigmatik të verës në Ballkan më shumë se kurrë, i vendosur midis Malit të Zi dhe Kosovës në veri, Maqedonisë në lindje dhe Greqisë në jug.
Me malet e saj të mrekullueshme, të thyera, të mbuluara nga dëbora, fshatra të gjelbër, plazhe piktoreske dhe qytete të gjallë, Shqipëria është një kartolinë që duhet zbuluar urgjentisht. Për adhuruesit e verës, varietetet e saj të shumtë autoktonë të rrushit, vreshtarinë e saj me 10,000 hektarë (1) dhe traditën e saj të verës që shkon prapa mijëra vite, do të kënaqen më kurreshtarët. Zbuluese.
2800 vjet vreshtari
Me mbërritjen nga veriu në Shqipëri gjatë natës, pas një kontrolli kufitar prej më shumë se dy orësh, në kampshtëpizë ndjehet lodhja.Vendosëm të vozisim disa kilometra të tjerë dhe të ndalemi pas Shkodrës, qyteti kryesor në rajon.
Papritur, pikërisht në qendër të qytetit, ndërsa ne po ecim pa probleme në dy korsi të ndara nga një rezervë qendrore, nga askund del një kal i bardhë, duke shkelur drejtimin e rrugës. Me anë të një refleksi të lumtur, ne për pak e shmangëm kafshën. Momenti është surreal!
Të rigjeshur nga emocionet tona, ndalemi për darkë dhe shfrytëzoj rastin të mësojmë më shumë rreth historisë së verës së vendit. E habitshme. Vreshtaria atje është zhvilluar qysh në shekullin V para Epokës sonë, mbi bazën e varieteteve iautoktone të rrushit, të cilët i rezistuan epokës së akullit, duke e bërë Shqipërinë njërën nga vendet më të vjetra prodhuese të verës në Europë. Gjatë shekullit XVII, prodhimi i verës u ngadalësua nën ndikimin e Islamit, për shkak të rënies së konsumit të pijeve alkoolike.
Vetëm në vitin 1972, gjatë sundimit komunist, prodhimi shqiptar i verës e arriti kulmin, me 20,000 hektarë. Në fillim të viteve 1990, u themelua një institut kërkimi dhe u krijua një program për të privatizuar tokën që rriten vreshtat, me qëllim të modernizimit të prodhimit të verës, forcimin e varieteteve lokale të rrushit dhe krijimin e një ekonomie të tregut. Fillimi i një epoke të re për vreshtarinë shqiptare dhe premtimin e zbulimeve të mëdha.
Kantina Arbëri, simbol i ringjalljes së vreshtarisë shqiptare
Sapo mbërritëm në Mirditë, një fshat me 40,000 banorë në veri të vendit, nga vendasit u pritëm ngrohtësisht, me shumë buzëqeshje dhe sinjale dore. Këtu, kampshtëpiza është tërheqëse. Disa na afrohen. Të tjerët mbajnë distancën e tyre. Të gjithë duken kurreshtarë.
Mirësevini në tokën e Arbërit. Me 25 hektarë të vendosur në mes 396 dhe 640m mbi nivelin e detit, kjo vreshtë familjare ka parë 3 breza vreshtarish që ia dalin mbanë njëri-tjetrit. Mikroklima e rajonit, midis ngrohtësisë së diellit mesdhetar dhe freskisë së netëve malore, lejon që dy lloje autoktone rrushi të punohen me precizion: kallmeti (i kuq) dhe sheshi i bardhë (i bardhë).
„Gjyshi im, i cili filloi mbjelljen në vitet 1920, u detyrua ta ndërpres gjatë komunizmit shqiptar (1941 – 1991), për shkak të kolektivizimit të qeverisë së vreshtave“, thotë Rigersi, nipi i tij. Në vitin 1991, pasi vendi rimori pavarësinë e tij, Fran Kaçorri, babai i tij, pati guximin të rihapte pasurinë e Arbërit dhe të fillonte nga e para … Një histori e shkëlqyeshme, në të cilën Rigersi tani është përfshirë si enologist.
Mirdita – që është sigurisht qarku më katolik në Shqipëri – u vizitua në vitin 2014 nga Papa Françesku I, i cili erdhi për të vizituar Kantina Arbëri dhe shijoi disa verëra. Grali i Shenjtë për rrethinën.
Kantina Bardha, histori suksesi e pabesueshme (Amerikane)
Vreshta shqiptare përfundimisht na befason. Në perëndim të vendit, me pamje nga fshati Marikaj, shtrihet prona Bardha. Një shtëpi e shkëlqyer me arkitekturë italiane, që ngrihet 400 metra mbi nivelin e detit, ku rriten llojet autoktone të rrushit mavrud dhe shesh i zi në të kuq dhe sheshi i bardhe, shkruan Le Figaro, transmeton Shtegu.com.
Kjo pronë është ëndrra e Z. Ekrem Bardha. Pasi iu desh të emigrojë në Shtetet e Bashkuara për shkak të regjimit komunist në vitet ’50, pastaj me profesion një berber, ai u fut në aventurën e McDonald me ekskluzivitetin e tij të parë. Me një sens të pazakontë biznesi, ky autodidakt i palodhshëm është sot në krye të një perandorie të vogël (18 ekskluzivitete!). Ëndrra e tij më e dashur në atë kohë: Të kthehej në Shqipëri sapo vendi të rimarrë pavarësinë dhe të vendosë një vreshtë atje në tokat e fëmijërisë së tij.
Kështu lindi Kantina Bardha, një vreshtë simpatike, e mbjellë në kodra, ku pulat bredhin të qeta midis rreshtave të hardhive.
Me jo më pak se 300 ditë diell në vit dhe tokë minerale, klima unike e rajonit u jep verërave një ekuilibër shumë të mirë midis aciditetit (freskisë) dhe anthocyanins (antioksidantë të shkëlqyer natyral!). Ne e adhuronim atë.
Shëtitje mbi shpinë të ponit në vreshtë
Mirësevini në pronën e Kokomanit, një vreshtë e krijuar në vitin 2008, me një bukuri të jashtëzakonshme. Në gjysmë të rrugës midis Tiranës (kryeqytetit, në lindje) dhe Durrësit (në perëndim), ajo mbikëqyr malet përreth, duke ofruar një panoramë që të lë pa frymë. Në mot të mirë, madje mund të shihet edhe deti.
Vendi i përsosur për turistët që kërkojnë të zbulojnë hijet e këtij vendi, ndërsa shijojnë disa verëra mjaft të bukura lokale.
Takuam Blerim Kokomanin, një verëtar që punoi në Itali për 13 vite së bashku me të famshmen Andrea Franchetti, përpara se të kthehej në Shqipëri dhe të krijonte pasurinë atje. Ky „dashnor i natyrës“, siç dëshiron ta quajnë gruaja dhe vajza e tij, kultivon biologjikisht hardhitë e tij. Këtu nuk kërkohet ujitje dhe pesticide!
Pasi kemi shijuar ushqimin e shijshëm tradicional të restorantit të rrethit, ne përfundojmë me një turne epike të 20 hektarëve të rrethinës në shpinë të një gomari! Një shëtitje epike, gjatë së cilës marrim kohën për të admiruar natyrën përreth nesh. Sepse është në tokat minerale dhe aluvionin e vjetër detar që rriten këtu dy lloje emblematike rrushi nga Shqipëria: shesh i bardhe dhe shesh i zi (i kuq), me origjinë nga fshati Shesh (5 km).
Një vreshtari që dinte të rikuperohej nga komunizmi
Mos të harrojmë se vreshtaria shqiptare ka marrë një rrugë të gjatë. Në shekullin e kaluar, në fund të regjimit komunist, duhej të rindërtohej nga e para. Siç dëshmohet nga prona Çobo, në Ura Vajgurore, në jug të vendit, të cilën patëm kënaqësinë ta vizitonim.
„Megjithë një tradite të gjatë të verës, që daton që nga fillimi i viteve 1900, familja ime – si shumë prona në të gjithë Shqipërinë – u detyrua të ndalonte prodhimin kur regjimi komunist mori pushtetin në vitin 1945. Ndërmarrjet private nuk u lejuan”, thotë Muharrem Çobo. Gjatë kësaj periudhe të vështirë, traditat e verës janë zhdukur. Dhe vetëm në sajë të kujtimeve dhe historive të kaluara nga familjarët që pasuria Çobo ishte në gjendje të rilindte pas ardhjes së demokracisë shqiptare në 1991 (2).
„Ne kemi rigjallëruar traditën dhe jemi krenarë të ringjalnlim Çobo, përmes vreshtave tona, bodrumit dhe verës që prodhojmë“.
Sot, vreshta Çobo, e mbjellë në tarraca në kodrat përreth, është ndoshta një nga vendet më të bukura të rritjes së verës në vend. Dhe loja e dritës që kalon nëpër të në fund të kësaj pasdite të verës, vetëm e rrit atë më tej.
Gjatë rrugës për në shtëpi, unë tashmë e di se do të duhet të kthehem. Ky udhëtim më preku dhe duhet të them që dal nga ai duke u rritur. Përulësia dhe mirësia e njerëzve është marramendëse.
Buzëqeshja e shqiptarëve, mirëseardhja e tyre dhe thjeshtësia e tyre – në kuptimin fisnik të termit – e bëjnë Shqipërinë një vend edhe më të bukur. Dhe duke u lyer me tortë, ne pimë verëra të shijshme.
Faleminderit për pronat Arbëri, Bardha, Kokomani dhe Çobo për pritjen e tyre të ngrohtë. Faleminderit edhe Z. Dashamir Elezi, president i Shoqatës së verëtarëve të Shqipërisë, që na shoqëroi gjatë vizitës sonë në pronat Bardha. Një falënderim i madh për Arjeta Frrokun, profesoreshë e matematikës dhe fqinje e pronës Arbëri, që na shoqëroi spontanisht gjatë vizitës tonë në pronë, për të na ndihmuar të përkthenim disa terme teknike. Më në fund, faleminderit për praktikantin tim të ri Dimitri Bourdon, i cili iu bashkua aventurës në Shqipëri, për humorin e tij të mirë të përditshëm.
