Lule nga rrënojat e Luftës së Kosovës: Skulptori shqiptar me banim në Berlin vazhdon të transformojë kujtimet e tmerreve në imazhe shprese
Është gjithmonë një moment magjik kur këndimi ndodh papritur në një dhomë, muzika rezonon. Papritmas, perceptimi ndryshon, gjërat bashkëveprojnë ndryshe, gjallërohen. Përkthimi i tekstit të kënduar është në mur në stacionin e trenit në Hamburg: „Thonë një pemë dardhe plot shenjtëri. Thonë një kopsht i humbur prej kohësh“.
Në fakt, e gjithë kjo mbetet një mister i plotë, sepse edhe dy figurat e ulura me kostume të bardha me kokat e një dhelpre dhe një pule lart në një hapje muri duket se vijnë nga një botë tjetër. Pikëtakimi „Rieck-Hallen“ është transformuar në mjedisin e një opere, personazhet kryesore të së cilës, të ngrira në vend dhe duke vëzhguar gjithçka nga lart, janë sikur të ngrira në vend.
Dhelpra dhe pula janë në të vërtetë Adami dhe Eva, ose ndryshe Romeo dhe Zhuljeta. Në prodhimin e Petrit Halilajt, i cili u shfaq premierë këtë verë në një kodër pas fshatit Syriganë në veri të Kosovës, çifti gjen një pajtim të lumtur dhe lejohet të martohet.
Shfaqja në peizazhin e ngarkuar mitikisht duhet të ketë qenë prekëse. Jo vetëm që ka gjurmë të periudhës neolitike këtu, dhe një okarinë mijëvjeçare u zbulua, por tensionet e Luftës së Kosovës janë ende të prekshme. Një përçarje vazhdon të përshkojë fshatin ku dikur serbët dhe shqiptarët jetonin së bashku në paqe.
Halilaj marton palët kundërshtare në shfaqjen e tij, duke i dhënë asaj një perspektivë të çuditshme duke transformuar mollën e dijes në një dardhë, duke hapur kështu portën e një kopshti që dukej i humbur. Veprat e shqiptarit të Kosovës, i lindur në Kostërrc në vitin 1986, vazhdimisht sillen rreth traumës së luftës, humbjes së shtëpisë së prindërve të tij dhe dhunës që përjetoi si fëmijë.
Në kampin e refugjatëve, një psikolog italian i dha 13-vjeçarit lapsa me ngjyra, të cilët ai i përdori për të transpozuar kujtimet e tij traumatike në një botë të populluar nga zogj fantastikë. Halilaj në fund të fundit e ka vazhduar këtë metodë deri më sot. Psikologu e solli atë në Itali dhe e ndihmoi të studionte art në Milano. Mrekullisht, i riu ruajti fuqinë magjike fëminore për të pajtuar të kaluarën dhe të tashmen me artin e tij dhe për të krijuar një të ardhme më të mirë.
Skenari i operës në Sallat Rieck të Hamburgut është i ngulitur në instalime të ndryshme nga artisti, i cili ka jetuar në Berlin për shumë vite dhe tani më në fund po nderohet me një ekspozitë personale. Kushdo që pa paraqitjen e tij të parë në qytet në vitin 2010 në Bienalen e Berlinit menjëherë e dinte se dikush po vlonte, një talent shumë i veçantë për të krijuar hapësira, imazhe dhe prodhime fantastike po ngjitej në skenën e madhe.
Në atë kohë, me ndihmën e babait të tij, Halilaj kishte rindërtuar konturet e shtëpisë së prindërve të tij të shkatërruar nga druri i dërrasave në Sallën e Madhe të Veprave të Artit dhe, për kënaqësinë e vizitorëve, i la pulat të endeshin lirshëm përreth saj. Zogjtë shfaqen vazhdimisht në instalacionet e tij: qofshin të taksidermuar, të bërë prej balte apo të veshur me kostume, sikur të ishin krijesa nga një mbretëri e ndërmjetme.
Artisti ngjall përshtypje të paharrueshme, transmeton portali Shtegu. Në Manifestin bienalesh udhëtues europian tre vjet më parë në Prishtinë, ai i ribashkoi yjet e ish-Grand Hotelit të qytetit, i cili kishte rënë gradualisht, në një konstelacion të ri yjor dhe, si shenjë e një fillimi të ri, shtoi më shumë në çatitë përreth. Disa gjithashtu qëndrojnë pezull mbi mjedisin e operës nga tavani i „Rieck-Hallen“.
Por skulptori nuk është vetëm një ëndërrimtar; ai ndjek edhe plane konkrete për të ruajtur lidhjen e tij me atdheun e tij. Në hapjen e ekspozitës, ai flet në sfondin e një shfaqjeje tjetër që e vuri në skenë shtatë vjet më parë në rrënojat e qendrës kulturore të shkatërruar në qytetin e tij të lindjes, Runik.
Shfaqja ishte për vizionin e një djali, gjysmë zog, gjysmë njeri, i cili ëndërronte të rigjallëronte vendin. Në stacionin e trenit në Hamburg, përpara ish-skelës së skenës, tani ka paleta me pllaka çatie nga Runiku. Pas përfundimit të ekspozitës, ato do të kthehen atje dhe do të përdoren në rindërtimin e qendrës kulturore, të cilën Halilaj e nisi në atë kohë.
Në fjalimin e tij, artisti falënderon kuratoren Catherine Nichols për ekspozitën dhe stacionin e trenit në Hamburg për realizimin e operës së tij në Kosovë, e cila pothuajse dështoi në momentin e fundit. Një javë para premierës, sulmues të panjohur i vunë flakën dy kontejnerëve që përmbanin rekuizitat dhe dogjën dardhën dhe lulet e mëdha.
Si shenjë nënshkrimi, autorët shkruan mbi kontejnerë shkronjat SRB (Serbi) dhe një kryq, i cili ishte vizatuar në shtëpitë e djegura gjatë Luftës së Kosovës. Vargu nga kënga „Një kopsht i humbur prej kohësh“ dukej se ishte i vërtetë. Por ëndërrimtari dhe veprimtari Halilaj vendosi të luftonte dhe e rindërtoi Kopshtin e tij të Edenit për herë të dytë.
Në hapjen e ekspozitës së tij „Një operë jashtë kohe“ në stacionin e trenit në Hamburg, Halilaj iu referua gjithashtu 500 000 shqiptarëve të Kosovës në Gjermani, të cilët janë shumë të nënvlerësuar. Ai beson se ata duhet të jenë ata që ndajnë ëndrrën e parajsës. Përkthimi i këngës së zogjve, gjithashtu në shqip, është ekspozuar në murin e Sallave Rieck.