Ata që bëjnë një udhëtim me makinë nëpër Shqipëri mund të presin pamje marramendëse, por u duhet një ndjenjë e mirë drejtimi – dhe për takime të çuditshme. Një qasje në një vend ku një makinë është simboli më i lartë i statusit
Katër orë gropa që duken si kratere guaskash. Asfalt i pabarabartë, nëse kaq. Shkëmbinj dhe degë që përplasen kërcënueshëm në karrocerinë e makinës. Tundimi për t’u dorëzuar dhe për t’u kthyer është i madh. Dhe pastaj papritmas: asfalt thithës, i teknologjisë së fundit, i niveluar dhe i shënuar në mënyrë të përsosur. Marr frymë me lehtësim dhe shtyp pedalin e gazit, shkruan gazeta „Welt“.
Asnjë shofer tjetër nuk ka arritur deri këtu; e kemi të gjithë autostradën për vete. A është kjo një dhuratë nga qielli? Apo thjesht puna e një zyrtari të korruptuar që ka hedhur një lloj subvencioni këtu? Pas disa minutash, përgjigjja erdhi: Autostrada papritmas dhe pa asnjë sinjalistikë bashkohet me një shteg të pashtruar pë mushka, të ndërprerë nga kanione të panumërta të vogla të gdhendura nga shiu i fundit. Ne frenojmë me forcë pikërisht në kohë.
Gropa dhe një rrugë shtetërore e shënuar gabimisht në Google Maps: Këto janë gjëra që priten kur nisni një udhëtim me makinë në Shqipëri. E megjithatë, ia vlen të eksploroni këtë shtet të vogël ballkanik, as aq të madh sa Brandenburgu, me makinë. Një vend xhuxh që ka shumë për të ofruar, nga plazhet me rërë në Adriatik deri te malet e larta alpine, nga kishat ortodokse deri te xhamitë osmane.
Marrja me qira e një makine në Shqipëri është e lehtë dhe relativisht e lirë. Për më tepër, shumë shqiptarë në hotele dhe restorante flasin gjermanisht, italisht ose anglisht. Ata që janë të gatshëm të përballen me trafikun e zhurmshëm të qyteteve të Tiranës ose të Durrsit dhe rrugët me gropa në brendësi të vendit do të shpërblehen bujarisht: me fshatra piktoreske, shkëmbinj marramendës dhe pamje marramendëse të Rivierës Shqiptare. Gjatë rrugës, ka mundësi të shumta për të zgjeruar horizontet e tyre.
Mësimi 1: Mos u mbështetni te Google Maps
Rrugët e këqija të Shqipërisë nuk dolën nga hiçi. Vendi ka një histori të kohëve të fundit të trazuar, ndonjëherë tragjike, transmeton portali Shtegu. Kur diktatura staliniste e Enver Hoxhës u shemb në vitin 1990, vendi mesdhetar u zhyt në një kaos të ngjashëm me atë të luftës civile, nga i cili u rikuperua vetëm ngadalë.
Sot, Shqipëria është një vend kandidat për në BE, dhe përparimi i shpejtë dhe kushtet para-industriale përplasen pa mëshirë brenda vendit. Kjo është arsyeja pse rrugët e shtruara mirë nuk ekzistojnë as në Google Maps, ndërsa shtigjet e mushkave ndonjëherë shënohen si autostrada. Megjithatë, turizmi është rritur ndjeshëm vitet e fundit. Edhe pse marketingu profesional i destinacioneve është ende në zhvillim e sipër, vendi është bërë një këshillë jo aq sekrete për pushime falë reklamave të zellshme gojë më gojë. Përveç peizazhit, udhëtarët shprehin entuziazëm për çmimet e përballueshme dhe mikpritjen në dukje të pakufishme shqiptare.
Kështu që e bëra destinacionin tërheqës edhe për gruan time. Fillimisht morëm tragetin nga Italia përtej Adriatikut në Durrës, ku morëm me qira një makinë për të eksploruar jugun e vendit. Destinacioni ynë i parë ishte Berati, një qytet me arkitekturë osmane. Rruga më pas vazhdoi përtej Vjosës (lumi i fundit i madh i egër në Europë) deri në burimet termale pranë Përmetit. Nga aty, ishin vetëm disa kalime të tjera drejt shkëmbinjve të Rivierës Shqiptare me plazhet e saj të gjata.
Për të lëvizur, nuk duhet të mbështeteni vetëm në hartat digjitale, por edhe të dëgjoni këshillat e vendasve herë pas here.
Mësimi 2: Makinat e shtrenjta janë një subjekt i ndjeshëm
Automjeti ynë për udhëtimin rrugor është një Citroën C1 i vogël i kuq. Është pothuajse e pamundur të biesh në sy në qytetet e Shqipërisë – si një njeri i varfër. Gjatë rrugës për në Berat, hasim pothuajse ekskluzivisht SUV luksoze të lëmuara. Markat gjermane si Mercedes, BMW dhe Audi janë veçanërisht të njohura. Megjithatë, në fshat ka ende shumë makina të vjetra dhe të konsumuara në rrugë.
Makinat luksoze formojnë një kontrast të çuditshëm me fasadat e rrënuara të shtëpive të shpërndara në të gjithë peizazhin. Me një prodhim të brendshëm bruto për frymë prej rreth 10 000 dollarësh, Shqipëria është një nga vendet më të varfra në Europë. 4.5 përqind e popullsisë është e kequshqyer dhe shumë shtëpi mbeten skelete të pa suvatuara për shkak të mungesës së parave. Pra, nga vjen kjo prosperitet automobilistik?
Kush e di më mirë se ata që ngasin nëpër blloqe me këto makina të shkëlqyera? Tre të rinj me shpatulla të gjera dhe nofulla të mëdha dalin nga një BMW X5 e bardhë para nesh. Shoferi nuk e gjen qesharake pyetjen time të ndrojtur: „Shikoni rrugët. Ju duhen makina të mëdha dhe të forta“.
Një argument bindës. Dhe duke pasur parasysh gjatësinë dhe shprehjet e zymta të tre burrave, pyetje të mëtejshme janë të panevojshme.
Mësimi 3: Mos u jepni karroca natën
Është mbrëmje, jemi pak jashtë Beratit dhe kuptojmë se ka njerëz këtu për të cilët rrugët e këqija mund të jenë gjithashtu një avantazh. Sa më shumë errësohet, aq më shumë prej tyre shfaqen në dritat e përparme. Të përkulur dhe vetëm, ata ecin në rrugë, disa gra, por kryesisht burra të moshuar dhe të vyshkur. Edhe plaku pranë të cilit më në fund ndalojmë për t’i ofruar një karrocë nuk mund të shpjegojë se nga janë ose ku po shkojnë. Unë vetë bëja autostop dhe e di sa mirë është të gjesh një karrocë për disa kilometra.
Duhet pak kohë derisa të gjejmë një vend në hartë që tingëllon si fjala që plaku me xhaketën e grisur vazhdon të përsërisë. Një gisht i madh lart, një buzëqeshje. Kështu funksionon komunikimi në këto situata. Nuk është keq që plaku nuk flet shumë, sepse ka një frymëmarrje të tmerrshme.
Në destinacionin tonë, plaku më falënderon. Një tjetër shpërthim ajri që mban erë birre dhe vere. Pastaj ai dridhet dhe tërheq dorezën, duke u përpjekur më kot të hapë derën. Vetëm kur diçka kërcet, më kujtohet se dryni i sigurisë për fëmijë duhet të jetë ende i ndezur. Ia hap derën plakut nga jashtë.
Burri më falënderon përsëri, pastaj largohet shpejt duke çaluar. Ai e lë dorezën e thyer të derës mbi tapetin e derës. Mirupafshim, depozitë për makinë me qira.
Mësimi 4: Enver Hoxha? Njeri i mire
Tomori, mikpritësi ynë në Berat, e ka më mirë. Janë shumë të varfrit që ende ecin nga një vend në tjetrin, thotë ai, „të moshuar si unë, me ekuivalentin e 200 eurove pension në muaj“. Ai thotë se është me fat që zotëron një shtëpi të bukur në qendrën historike të Beratit. Sot, ai u jep dhoma me qira turistëve. Ai i përdori paratë për të blerë një biçikletë dhe për të financuar studimet e të birit në Tiranë.
„Edhe unë do të doja të udhëtoja në jetën time“, thotë Tomori në tarracën e tij me pamje nga qendra e Beratit. Për shkak të shtëpive të bardha karakteristike me shumë dritare të rregulluara simetrikisht, Berati quhet edhe „Qyteti i një mijë dritareve“.
Tomori do të kishte dashur të shihte Italinë, ose SHBA-në, thotë ai. Por kjo do të ishte e pamundur për shkak të kostove. Më parë, nën diktaturën e Enver Hoxhës, radioja ia plotësonte kuriozitetin për botën e gjerë. Ai dëgjonte fshehurazi stacionet italiane në dhomën e tij; i pëlqenin këngët e Adriano Celentanos dhe Caterina Casellit.
A e njihni vendin që ishte gjithashtu i armatosur në plazh?
Ai flet rrjedhshëm italisht. „Por atëherë, isha i kujdesshëm që askush të mos e vinte re,“ thotë Tomori. Nëse njerëzit e gabuar do ta kishin zbuluar se ai po dëgjonte radio italiane, ai do të ishte arrestuar si spiun.
Ai ende e konsideron Enver Hoxhën, diktatorin paranojak të asaj epoke, një njeri të mirë. Të paktën nën socializëm, të gjithë kishin të ardhura të garantuara dhe djali i tij nuk do të duhej të largohej. Droga dhe krimi gjithashtu nuk ekzistonin atëherë.
Megjithatë, sot ato janë. Prandaj, problemi me makinat luksoze është i qartë për Tomorin: „Të gjithë këta të rinj me SUV të shtrenjtë – nga mendoni se i marrin paratë? Të gjithë flenë me një armë nën jastëk.“ Ai preferon biçikletën e tij.
Mësimi 5: Edhe makinat e vjetra janë simbole të mira statusi
Nga Berati, udhëtimi vazhdon në malet e egra të Përmetit, ku këmbët, të lodhura nga udhëtimi i gjatë, pushojnë në ujërat termale të ngrohta 25 deri në 30 gradë të burimeve të Bënjës. Ura me hark guri e shekullit të 18-të e Urës së Katiut në sfond krijon një ndjesi udhëtimi në kohë.
Kodrat baritore shpejt zëvendësojnë vargmalet e ashpra. Rruga nga Përmeti në Detin Adriatik kalon pranë kopeve të deleve dhe mureve të vjetra prej guri. Është interesante se numri i SUV-ve zvogëlohet sa më shumë që shkoni në fshatrat shqiptare. Këtu janë më të nevojshme. Në vend të kësaj, hasni njerëz mbi gomarë ose traktorë të lashtë që lëvizin.
Nëse pyetni njerëz të zakonshëm këtu, secili ka teorinë e vet se nga vijnë makinat luksoze. Disa, si Tomori, e vënë në dukje tregtinë e drogës, të tjerë flasin për korrupsionin. Dhe se korrupsioni e ka qendrën e tij larg, në kryeqytet.
E vetmja gjë që është e padiskutueshme është se makinat kanë një rëndësi të madhe në shoqërinë shqiptare. Edhe ata që ngasin një Mercedes-Benz të përdorur dhe të vjetër e mirëmbajnë atë në një shkëlqim të lartë. Ka lavazhe të vogla makinash në pothuajse çdo oborr dhe parking.
Operatori i një larjeje të tillë makinash e shpjegon dashurinë e shqiptarëve për makinat në këtë mënyrë: „Për shumë shqiptarë, një makinë është pasuria e tyre më e rëndësishme. Ata punojnë jashtë vendit, duke jetuar këtu e atje. Shtëpia bëhet dytësore, duke e bërë makinën edhe më të rëndësishme.“ Kjo është e kuptueshme: Shqipëria është një vend klasik i emigracionit – dërgesat nga shqiptarët që jetojnë jashtë vendit në atdhe janë jetësore për ekonominë. Në një vend ku jeta e mirë është varur nga lëvizshmëria për dekada, automobili në mënyrë të pashmangshme merr një rëndësi të veçantë.
Mësimi 6: Besimi në mikpritje
Drejt fundit të udhëtimit me makinë, më në fund na ndalon policia. Është pasdite vonë dhe dritat tona nuk janë ndezur. „Leja juaj e drejtimit,“ thotë oficeri i policisë përmes dritares së hapur kur vëren se nuk flas shqip. Bëhem nervoz. E humba patentën time italiane para këtij udhëtimi, kështu që kam vetëm një patentë shoferi italiane provizore me vete, por nuk është e vlefshme këtu. Oficeri i policisë më shikon. „Turist?“ Unë përqesh me kokë. „Mund të shkosh.“
Ja ku ishte përsëri, mikpritja legjendare shqiptare. Na shpëtoi përsëri këtë herë. Për shkak të tij, peizazhit dhe kuzhinës së nënvlerësuar shqiptare, ky udhëtim ia vlejti patjetër.
Dhe policia nuk po i kursen turistët. Pavarësisht kontrolleve të fryra të trafikut, nuk pamë asnjë SUV të ndaluar; gjithmonë ishin makina të vogla si e jona. Nuk mund ta fajësosh policinë. Si një turist i pavëmendshëm, pronarët e SUV-ve me karroceri të gjerë më lanë të shpëtoja me pyetje budallaqe; kjo është ajo që dikton mikpritja, në fund të fundit. Zyrtarët vendas ndoshta nuk do ta shpëtonin kaq lehtë.
Këshilla dhe informacion
Si mund të merrni me qira një makinë në Shqipëri? Në qytete, do të gjeni shumë kompani, duke përfshirë emra të njohur si Sixt, Europcar dhe Avis. Kompanitë lokale të makinave me qira shpesh ofrojnë çmime më të lira – por këshillohet të kontrolloni paraprakisht vlerësimet nga klientët e tjerë. Duke pasur parasysh trafikun e dendur dhe rrugët e mirëmbajtura keq, rekomandohet sigurim gjithëpërfshirës me një zbritje të ulët. Një makinë me lartësi të lartë nga toka rrit shanset për të arritur në destinacionin tuaj të dëshiruar.
A mund të drejtoni makinën tuaj? Hyrja në vend me makinën tuaj është e lehtë. Dokumentet e kërkuara përfshijnë certifikatën e regjistrimit të automjetit tuaj dhe një Kartë Sigurimi të Gjelbër me mbulim për Shqipërinë.
Çfarë duhet të keni parasysh? Shpejtësia e lejuar është 40 km/orë në zonat e ndërtuara, 80 km/orë jashtë zonave të ndërtuara, 90 km/orë në rrugë nacionale dhe 110 km/orë në autostrada. Dritat janë të detyrueshme: Ngarja me dritat e shkurtra është gjithashtu e detyrueshme gjatë ditës. Kini kujdes me alkoolin: kufiri i alkoolit në gjak është 0.1. Çmimet e karburantit në Shqipëri janë të krahasueshme me ato në Gjermani, por mund të jenë pak më të larta në disa rajone. Stacionet e benzinës janë të shumta në qytete, por të rralla në zonat e largëta – prandaj mbushni makinën me kohë!
Ku janë vendet e mira për të jetuar? Berat: „Hotel Mangalemi“, një hotel tradicional me tre yje në qytetin e vjetër, dhoma dyshe nga ekuivalenti i 55 €, mangalemihotel.com. Përmet: „Funky Guesthouse“, një atmosferë miqësore për familjen, ideale për dashamirësit e natyrës, dhoma dyshe nga 42 €, funky-permet.al. Vlora në Rivierën Shqiptare: „Hotel Liro“, një hotel me katër yje i vendosur direkt në bregdet, me një plazh privat dhe një turmë që pëlqen festat, dhoma dyshe nga 84 €, të rezervueshme nëpërmjet booking.com. Gjatë sezonit të lartë në gusht, këshillohet të rezervoni paraprakisht. Përndryshe, mund të ndiheni të lirë të niseni spontanisht në Shqipëri – akomodimet janë të shumta dhe rrallë të rezervuara plotësisht. Kampingu në natyrë lejohet kryesisht (përjashtime: prona private, parqe kombëtare dhe rezervate natyrore).